नेपाली काव्यिक आन्दोलनहरु

काव्यिक आन्दोेलनहरु

१) हलन्त बहिष्कार आन्दोलन - 1965 BS ✅

- राममणि आ.दी.

- नेपाली साहित्यमा हलन्तको प्रयोगलाई बहिस्कार गर्न

२) जयतु संस्कृतम् आन्दोलन - 2004 BS ✅

- तिनधारा संस्कृत पाठशालाका विद्यार्थी श्रीभद्र शर्मा, कमलराज रेग्मी, काशीनाथ गौतम, राजेश्वर देवकोटा, पूर्णप्रसाद ब्राह्मण, अच्युतराज रेग्मी

- पाठशालामा भूगोल र इतिहासजस्ता विषय समावेश गर्न माग

३) प्रगतिवादी साहित्यिक आन्दोेलन  - 2007 BS ✅

- श्यामप्रसाद शर्मा, गोबिन्द प्रसाद लोहनी, कृष्णचन्द्र सिह प्रधान, गोकुल जोही, देवप्रसाद किसान, भुपी शेरचन, भवानी घिमिरे ।

- सैद्धान्तिक विमर्श, सिर्जना र समालोचनाजस्ता क्षेत्रमा राम्रो उपलब्धि

४) झर्रोवादी आन्दोलन - 2013 BS ✅

- 

__________________________________________

५) आयामेली आन्दोलन - 2020/21 BS ✅

- इन्द्र बहादुर राई, इश्वर वल्लभ, बैरागी काईला 

- साहित्यमा केही मात्रामा दर्शन, विज्ञान, केही विद्रोह र केही नयाँ विचार पनि आउनुपर्छ भन्ने उनीहरूको धारणा

६) राल्फा आन्दोलन - 2024 BS ✅

- रामेश, रायन, मञ्जुल, पारिजात 

- साहित्यमा आएको राजामहाराजाको विषयको विरुद्धमा

७) बुट पालिस आन्दोलन - 2031 BS ✅

- शैलेन्द्र साकार, मोहन घिमिरे, कविताराम, ध्रुव सापकोटा

- लेखनमा भुइँमान्छेको कथा पनि आउनुपर्छ भन्ने मागसहित न्युरोडको पीपलबोटमा भएको बुट पालिस आन्दोलन

८) लीलालेखन आन्दोलन, 2034 BS ✅

- इन्द्र बहादुर राई, कृष्ण धरावासी, रत्नमणि नेपाल 

- जीवनको फरकफरक कोणबाट लेखिएको साहित्य लेखन

९) सडक कविता क्रान्ति, 2036 BS ✅

- भवानी घिमिरे, मोहन कोइराला, हरि भक्त कटवाल, अशेस मल्ल 

- तत्कालीन व्यवस्थाको विरोध गर्ने, शारीरिक तथा मानसिक भोकलाई अभिव्यक्त गर्ने तथा शोषणरहित समाजको पक्षमा प्रतिबद्ध

१०) भोक कविता आन्दोलन, 2039 BS ✅

- भवानी घिमिरे, कृष्ण धरावासी, प्रकाश बुढाथोकी, हिरा आकाश, अमृतलाल शेष्ठ

११) तरलवाद , 2040 BS

- फणीन्द्र नेपाल विनय रावल र तीर्थ श्रेष्ठ ‘फविती’

- क्लिष्टताका विरुद्ध अभियान

१२) जनआन्दोलन कविता - 2046 BS ✅

- युद्धप्रसाद मिश्रको नेतृत्व 

- तत्कालीन पञ्चायती शासकका विरुद्धमा

__________________________________________

१३ ) संरक्षण कविता आन्दोलन - 2053 BS ✅

- सरु भक्त, हरिदेवि कोइराला, सरस्वति श्रेष्ठ सरु, नवराज अधिकारि, भुपिन व्याकुल 

- कविताको माध्यमबाट प्रकृतिको संरक्षण्को चेतनामा अभिवृद्धि गर्नका लागि आन्दोलन । कवितामा संरक्षण र गाउँका कुरा आउनुपर्छ भन्ने मागसहित आन्दोलन ।

१४) छन्द वचाउ अभियान - 2053 BS

- पोखरेलि कवि माधव वियोगीको एक सक्रियताले

- कवितामा हराउँदै गएको छन्दक प्रयोगलाई यथास्थानमा ल्याउने प्रयत्नस्वरू

१५) सिर्जना चैत्र ३ अभियान - 2054 BS

- खगेन्द्र सङ्ग्र्रौला, रामेश, राजकुमा केसी, नारायण ढकाल, विमल निभा, खगेन्द् अधिकारी, राजेन्द्र महर्जन, सुरेश किरण, स्ने सायमी, हरिगोविन्द लुइँटेल

- 

१६) सृजनशील अराजकता - 2056 BS ✅

- राजन मुकारुङ, ह्याङहुङ हायु, उपेन्द्र सुब्बा 

- वैचारिक अनेकता, सांस्कृतिक वैविध्य, नश्लीयताबोध, कवित्व निस्सीमता र सृजनात्मक निर्णयजस्ता मान्यतालाई आन्दोलनले अगाडि सारेको

__________________________________________

१७) चौथो आयाम - 2056 BS

- कवि दुबसु क्षेत्री

- मानव र मानव समाज एवम् तिनका जटिल जीवन विकासलाई चार आयामबाट हेर्ने सोच र प्रयत्नम चौथो आयामको विकास

१८) छन्द जागरण अभियान - 2059 BS

- बालकृष्ण लामिछाने र रमे शुभेच्छुक लुइँटेल

- छन्द कविताको महत्त्व मूल्यलाई प्रतिष्ठित गर्ने उद्देश्य

१९) बससाहित्य अभियान (०६१)

- कपिलदेव खनाल र सुवास आगमनद

- सवारी साधनम लेखिएका साहित्यिक महत्त्व बोकेका छोटा चोटिला लेख रचनाको संकलन र प्रचार गर् उद्देश्यले

२०) रङ्गवाद (०६१)

- धर्मेन्द्र नेम्वाङ्ग, स्व. स्वप्निल, चन्द्रवीर तुम्वापो प्रकाश विमिल, चन्द्र योङ्या

- स्रष्टाहरू प्रयोगवादी जटिल भाषाशैलीलाई यसमा बढि जोड । उत्तरसंरचनावाद अर्थात् उत्तरआधुनिकतावा रङ्गवादको धरातल हो । 

२१) गणतन्त्र कविता आन्दोलन (०६१)

- विक्रम सुब्बा,  कवि श्यामल

२२) अक्षरयात्रा (०६२)

- प्रकट पगेनी, दीप समीप, लक्ष्मण थापा, कृष्ण उदासी, रूपीन्द् प्रभावी, ईश्वरमणि अधिकारी, सुरज उपाध्याय अल्पज्ञानी, दिलीप दोषी, बिर्सना बस्नेत ।

- हरेक महिनाको तेस्र शनिबार विभिन्न ठाउँमा गएर साहित् सिर्जनाको कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने गरिन्थ्यो ।

२३) लोकतान्त्रिक स्रष्टाहरूको संयुक्त मञ् (०६२)

- वैरागी काइँलाको अध्यक्षतामा

- नेपालक बहुजातीय, बहुक्षेत्रीय, बहुभाषिक तथा बहुलवादी सामाजिक संरचनाको निर्माण संरक्षणका लागि आवश्यक पहल गर्ने उद्देश्य गठित

२४) भयवाद (०६६)

- देश सुब्बा

- भयवादका आधारभूत मान्यतामा रहेर

२५) स्वर कविता अभियान (०७२)

- भारती हस्तक्षेपविरुद्ध माओवादी पार्टी निकट अखिल नेपाल जनसांस्कृतिक महासंघ, एकीकृत अखि नेपाल जनसांस्कृतिक महासंघ र क्रान्तिकार सांस्कृतिक संघजस्ता संस्कृतिककर्मीहरूको संयुक् अभियान ।

- हिन्दी च्यानल, गित, विज्ञापन बन्द गर्न, र राष्ट्रि स्वाधीनताको चेतना जागृत गर्न ।

__________________________________________

• अमलेख साहित्य आन्दोलन (विसं २०२६)

•  शून्यवाद (विसं २०४०) - सरुभक्त 

•  एक लाइन कविता आन्दोलन (विसं २०४३), 

•  संक्रमण कविता अभियान (०५०) 

•  एम.एम.गुरुङक खेत कविता अभियान (०५१), 

•  जगदीश शमशेर राणाको साहित्य चौतारी अभियान (०५२ )

•  बादरहित साहित्यिक आन्दोलन (विसं २०५५), 

•  प्रकाश सायमीको भावक अभियान (०५६), 

•  नार साहित्य प्रतिष्ठान (०५६),

•  लोकतान्त्रिक गणतन्त्रवादी साहित्यिक आन्दोलन (विसं २०५७), 

•  आचार्य, धनकटेु कान्छा, प्रकाश आङ्देम्बेको मुक्त अभियान (०६०) 

•  तांका लेखन अभियान (०६०),

•   रक्तिम सांस्कृति अभियान (०६०),

•  गणतान्त्रिक कविता आन्दोलन (विसं २०६१), 

• विलयन लेखन (विसं २०६२), 

• नेपाली भाषा बचाऊँ आन्दोलन (विसं २०६२), 

• लोकतान्त्रिक साहित्यिक आन्दोलन (विसं २०६२), 

• पुष्कर रिजालको साहित्यि योगाभ्यास नेपाल साहित्यिक अभियान (०६२)

• रहस्यमय काव्यिक खोज आन्दोलन (विसं २०६३),

• फाँसीवादविरुद्ध साहित्यिक आन्दोलन (विसं २०६३),

• गणतान्त्रिक सांस्कृतिक आन्दोलन (विसं २०६३ )

• मिश्रणवाद (विसं २०६५)

• पुरुषोत्तम विष्ट र हेमबाबु लेखकको माटो बचाउ अभियान (०६६)

• 

__________________________________________

• विभिन्न समयमा २०३६ अगाडि भएका साहित्यिक पर्वहरू

-  सूक्तिसिन्धु पर्व (वि.सं.१९७४) 

-   मकै पर्व ( वि.सं.१९७७),  

-   प्रभातवर्णन काण्ड (वि.सं.१९७७),

-    पुस्तकालय पर्व (वि.सं.१९८७),

-    शही पर्व (वि.सं.१९९७) र 

-    अमरकथा पर्व (वि.सं.२०१५ प्रसिद्ध छन् । 

   

• त्यस्तै साहित्यिक तथा भाषा अभियानहरूमा 

- मोतीमण्डली (वि.सं. १९३८), 

- रसि समाज (वि.सं.१९६२), 

- जोग मण्डली (वि.सं.१९६७) 

- हलो क्रान्ति (वि.सं.२००६), 

- व्याकरण संशोध अभियान (वि.सं.२०१२),

-  सजिलो लेखन अभियान (वि.सं.२०१६), 

-  जनजिब्रो लेखन अभियान (वि.सं.२०२१), 

-  लेकाली सांस्कृतिक अभियान (वि.सं.२०२४) महत्त्वपूर्ण छन् । 

• साहित्यि आन्दोलन, वाद र प्रयोगहरूमा 

- हलन्तबहिष्का आन्दोलन (वि.सं.१९६५), 

- जयतु संस्कृतम् आन्दोल (वि.सं.२००४), 

- प्रगतिवादी साहित्यिक आन्दोलन (वि.सं. २००९), 

- झर्रोवादी आन्दोलन (वि.सं.२०१३) 

- आयामेली आन्दोलन (वि.सं.२०२० र २१),

-  राल्फ आन्दोलन (वि.संं. २०२४) 

__________________________________________